DUENDE

58208818toreador-jpgΤο ντουέντε φτάνει την πιο εντυπωσιακή µορφή του στην ταυροµαχία, γιατί απ’ τη µια έχει να παλέψει µε το θάνατο, που µπορεί να φέρει την καταστροφή, κι απ’ την άλλη µε τη γεωµετρία, µε το µέτρο, που αποτελούν τη βάση αυτού του θεάµατος.

Ο ταύρος έχει την τροχιά του, ο ταυροµάχος τη δικιά του, κι ανάµεσα στις δυο τροχιές υπάρχει ένα σηµείο υπέρτατου κινδύνου όπου βρίσκεται το αποκορύφωµα του τροµερού παιχνιδιού.

Είναι  δυνατό  να  οδηγεί  η  µούσα  τη  µουλέτα1    και  ο  άγγελος  τη µπαντερίγιας2 και να θεωρηθεί καλός ο ταυροµάχος. Μα την ώρα της κάπας, όταν ο ταυροµάχος ειν’ ακόµα δυνατός, χωρίς πληγές, κι αργότερα, την ώρα του τελικού φόνου, είν’ απαραίτητη η βοήθεια του ντουέντε.

Ο ταυροµάχος, που προκαλεί επιδεικτικά το θάνατο τροµάζοντας το κοινό, δεν κάνει ταυροµαχία. Βρίσκεται απλώς στην παράλογη εκείνη κατάσταση του ανθρώπου που παίζει µε τη ζωή του. Κι αυτό το κάνει ο καθένας. Ο άλλος, ο ταυροµάχος που τον δαγκώνει το ντουέντε, δίνει ένα τέλειο µάθηµα Πυθαγόρειας µουσικής, τόσο τέλειο που ξεχνάµε πως ρίχνει συνέχεια την καρδιά του στα θυµωµένα κέρατα του ταύρου.

Ο Λαγκαρτίχο µε το ρωµαϊκό του ντουέντε, ο Χοσελίτο µε το εβραϊκό του ντουέντε, ο Μπελµόντε µε το µπαρόκ του ντουέντε κι ο Καγκάντσο µε το τσιγγάνικό του ντουέντε, από το σούρουπο της αρένας δείχνουν σε ζωγράφους, ποιητές και µουσικούς τα τέσσερα µεγάλα µονοπάτια της Ισπανικής παράδοσης.

 ***

1. Μουλέτα είναι το ραβδί από το οποίο κρέμεται το κόκκινο ύφασμα (διαφορετικό από την κάπα που χρησιμοποιεί ο ταυρομάχος στην αρχή) στο τελικό τρίτο μέρος της ταυρομαχίας. Με επιδέξιες κινήσεις της μουλέτας ο ταυρομάχος προκαλεί τον ταύρο σε μια σειρά επικίνδυνων εφορμήσεων, που δείχνουν την δεξιοτεχνία του και την ικανότητα του να ελέγχει το ζώο. Το κόκκινο χρώμα του υφάσματος δεν παίζει κανένα ρόλο, αφού οι ταύροι είναι διχρωματικοί και δεν βλέπουν το κόκκινο. Χρησιμοποιείται μόνο για τη συνέχιση της παράδοσης και για να φαίνεται λιγότερο το αίμα.

2. Ξύλινα ραβδιά με μεταλλική μύτη. Στο δεύτερο μέρος της ταυρομαχίας οι δυο «μπαντεριγέρος» καρφώνουν στην πλάτη του ταύρου τρία ζευγάρια «μπαντερίγιας», με στόχο να προκαλέσουν αιμορραγία και να εξασθενήσουν στον ταύρο. Πολλοί ταυρομάχοι προτιμούν να καρφώνουν οι ίδιοι τις μπαντερίγιας στους ταύρους.

Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα

«Ντουέντε» (Ρόλος και Θεωρία)

Διάλεξη που έδωσε ο ποιητής στις 20 Οκτωβρίου 1933 στο Buenos Aires, στην Ένωση των Φίλων της Τέχνης. Στο ακροατήριο ήταν και ο ποιητής Pablo Neruda, ο οποίος ήταν τότε πρέσβυς της Χιλής στην Αργεντινή.

Μετάφραση Ολυμπίας Καράγιωργα,

Αθήνα, εκδ. Βιβλιοπωλείο της «Εστίας», 1998

Το σκίτσο είναι από ΕΔΩ.

Το απόσπασμα από την ομιλία του Lorca, μιλά για το duende του ταυρομάχου.  Το τραγούδι του Cabrel που ακολουθεί για εκείνο του ταύρου.  Αν θέλαμε να αποδώσουμε το duende στα ελληνικά, θα μπορούσαμε να το πούμε και “ψυχή”.

Advertisements