La tristesse durera toujours

vincent1.jpg

Άνοιξε τα μάτια του.Ο ήλιος του Ιούλη έλουζε το μικρό του δωμάτιο στην Πανσιόν Ravoux.Το στήθος του έκαιγε.Ο Theo* πλησίασε στα χείλη του ένα ποτήρι δροσερό νερό.Προσπάθησε να πιει. Αδύνατον.Έγειρε το κεφάλι ξανά στα μαξιλάρια και έκλεισε τα μάτια.

Είδε τον εαυτό του παιδί, στο Groot-Zundert, το πιο λιγομίλητο και ήσυχο ανάμεσα στα αδέλφια του. Η Elisabeth, η Anna και η Wil, οι τρεις του αδελφές να παίζουν με τις κορδέλες τους και οι αδελφοί του, ο Theo και ο Cor, να τον καλούν να τους συντροφέψει στα παιχνίδια τους.  Μάλλον ήταν λυπημένος από μικρός.

vincent2.jpg

Δεν αγαπούσε ιδιαίτερα το σχολείο, ούτε υπήρξε αυτό που λένε “καλός μαθητής”.  Χωρίς ποτέ να έχει επιδείξει ιδιαίτερο ταλέντο, αποφάσισε να γίνει ζωγράφος, αν και μέσα του πίστευε ότι το επάγγελμα του πατέρα του, πάστορας της προτεσταντικής εκκλησίας, θα του ταίριαζε καλύτερα.Άρχισε να ζωγραφίζει μα τα παράτησε γρήγορα και πήγε κοντά στους μεταλλωρύχους στο Borinage, ως ιερέας.  Κατά τη διάρκεια της θητείας του εκεί ταυτίστηκε με τους μεταλλωρύχους, τον τρόπο ζωής τους και τις οικογένειές τους.  Το πόσο επηρεάστηκε από αυτή την επαφή του με την εργατική τάξη θα φανεί αργότερα στο έργο του και, ιδίως, στις απεικονίσεις της ζωής στην ύπαιθρο.

Αποφάσισε να καταπιαστεί στα σοβαρά με τη ζωγραφική.  Δεν πίστευε στο έμφυτο ταλέντο του, ένοιωθε ότι έπρεπε να τη σπουδάσει.  Ο Theo ήταν πάντα κοντά του σε αυτές τις αναζητήσεις, σε αντίθεση με τους γονείς τους.Συχνά σκεφτόταν ότι αν δεν ήταν ο Theo, να τον στηρίζει ηθικά και οικονομικά, θα είχε γίνει πάστορας.Σκέφτηκε ότι αυτό που του χρειαζόταν ήταν η εξειδίκευση.  Αποφάσισε να ξεχωρίσει ζωγραφίζοντας ανθρώπινες φιγούρες.  Εξασκήθηκε πολύ, δοκίμαζε διάφορες τεχνοτροπίες και στυλ, πειραματίστηκε με διαφορετική θεματολογία, ασχολήθηκε με επιμονή με την προοπτική, τη σκίαση και την ανατομία.

vincent31.jpg

Άρχισε μαθήματα με τον άντρα της ξαδέλφης του, τον Anton**.  Τότε ήταν που γνώρισε και τη Sien***.  Πόρνη και έγκυος, με ήδη ένα ζωντανό εξώγαμο παιδί και δύο πεθαμένα, βύθισε την οικογένειά του στην απελπισία και τη φρίκη  .Έπεσαν όλοι πάνω του να την εγκαταλείψει.  Εκείνος ζούσε μαζί της και τη χρησιμοποιούσε ως μοντέλο.  Για ένα χρόνο.  Μετά έφυγε, κυνηγώντας τα φαντάσματά του.  Σκέφτηκε πως η οικογενειακή ζωή δεν ήταν για έναν μονήρη καλλιτέχνη.

Έφτασε στη Nuenen.  Ο πατέρας του πεθαίνει κι αυτός φτιάχνει τον πίνακα που πάντα ονειρευόταν:μια πολυπρόσωπη σκηνή με χωρικούς.Τον ονομάζει “Οι Πατατοφάγοι”, και εφαρμόζει στις φιγούρες όλα όσα έχει μάθει.  Απογοητεύεται, ο πίνακας δεν τον κάνει γνωστό και διάσημο.  Η αυτοεκτίμησή του πέφτει ακόμη πιο χαμηλά. Kι ήταν κι εκείνος ο καθολικός παπάς, που τον κατηγόρησε πως άφησε έγκυο μια από τις νεαρές χωρικές που πόζαραν για τον πίνακα. Και απαγόρευσε στους ανθρώπους του χωριού να του κάνουν τα μοντέλα.

vincentthepotatoeaters.jpg

Ζωγραφίζει με χρώματα που αντικατοπτρίζουν τα συναισθήματά του:χρώματα γήινα, σκοτεινά, μουντά. Στο Παρίσι θα προσθέσει στην παλέτα του τα φωτεινά χρώματα των ιμπρεσιονιστών,θα επηρεαστεί από τη δουλειά τους, το πινέλο του θα αποκτήσει τις κοφτές κινήσεις του δικού τους. Θα γνωρίσει τον Paul**** και θα γίνουν στενοί φίλοι. Θα φύγει για άλλη μια φορά, στην Arles, και θα γράφει καθημερινά στον Paul, πιέζοντάς τον να τον επισκεφθεί.

Ο Paulφθάνει στην Arlesκι εκείνος του ζωγραφίζει ηλιοτρόπια για να στολίσει το δωμάτιό του. Ζουν μαζί, ζωγραφίζουν μαζί, μιλάνε για τέχνη.Και διαφωνούν. Οι καυγάδες πυκνώνουν, τα ξεσπάσματά του είναι φοβερά.Διαισθάνεται ότι ο Paul θα φύγει και θα τον εγκαταλείψει. Του επιτίθεται με ένα ξυράφι, ο Paul φεύγει κι εκείνος κόβει το λοβό του αριστερού του αυτιού. Τον τυλίγει σε ένα κομμάτι εφημερίδα και τον προσφέρει, ως δώρο, στη Rachel.*****

Βυθίζεται στην κατάθλιψη και στο αψέντι, η υγεία του, σωματική και πνευματική, πάει από το κακό στο χειρότερο, ζωγραφίζει μανιασμένα, σχεδόν ένα έργο την ημέρα. Και εξακολουθεί να πιστεύει πως δεν αξίζει, πως δεν θα αφήσει πίσω του τίποτα σημαντικό για την ανθρωπότητα. Αποφασίζει να κλειστεί σε άσυλο, για να γιατρέψει τις πληγές στην ψυχή του και τους στροβίλους στο μυαλό του. Αυτούς του ίδιους στροβίλους που θα απεικονίσει στην “Έναστρη Νύχτα” του, ζωγραφισμένη στο άσυλο.

vangogh-starry_night.jpg

Τους τελευταίους τρεις μήνες ζει εδώ, στο πανδοχείο Ravoux, στην Auvers-sur-Oise. Προχθές τον τύλιξε, ξανά, η απελπισία, πιο άγρια και πιο επιθετική από ποτέ. Περπάτησε μέσα σ΄ ένα χωράφι και πυροβολήθηκε στο στήθος με το ρεβόλβερ του. Κι εδώ απέτυχε να έχει το αποτέλεσμα που ήθελε. Άχρηστος και ανίκανος, ακόμα και σ΄ αυτό.

Άνοιξε ξανά τα μάτια του. Ο Theo έσκυψε κοντά του, “Πες μου” του είπε.

“La tristesse durera toujours”******, αποκρίθηκε.

Ο Vincent van Gogh έκλεισε τα μάτια του για πάντα, στο πανδοχείο Ravoux.Ήταν 29 Ιούλη του 1890.

vincent4.jpg

*Theo van Gogh: αδελφός του ζωγράφου, ο άνθρωπος που πίστευε σε αυτόν όσο κανείς και που τον στήριζε σε όλη του τη ζωή.

**Anton Mauve: ξάδελφος εξ αγχιστείας του Vincent, δάσκαλος και φίλος του.

***Clasina Maria Hoornik, γνωστή ως Sien: πόρνη, μητέρα εξώγαμων παιδιών, αλκοολική, σύντροφος και μοντέλο του Vincent για ένα χρόνο.Κοντά στη Sien και στα παιδιά της, ο ζωγράφος βίωσε την ψευδαίσθηση της δικής του οικογένειας.Όταν την εγκατέλειψε, η Sien άφησε τα παιδιά της στα αδέλφια της και έφυγε για το Delft, όπου ξαναγύρισε στην πορνεία.Το 1908 αυτοκτόνησε, πέφτοντας στα νερά του ποταμού Scheldt, στην Αμβέρσα.

****Paul Gauguin: ο διάσημος ζωγράφος, που πέρασε εννέα εβδομάδες με τον Vincent στην Arles, και μοιράστηκε μαζί του το όνειρο για τη δημιουργία μιας καλλιτεχνούπολης, ενός κοινοβίου ζωγράφων και άλλων καλλιτεχνών.Η σχέση τους διαταράχτηκε λόγω των ξεσπασμάτων του Vincent και των τρομερών διαφωνιών τους πάνω στην τέχνη.

*****Rachel, αγνώστων λοιπών στοιχείων: πόρνη σε πορνείο της Arles, που βρισκόταν πολύ κοντά στο σπίτι που διέμενε ο Vincent.Δέχτηκε ως δώρο τον κομμένο του λοβό, τυλιγμένο σε εφημερίδα, με την προτροπή “να φυλάξει αυτό το αντικείμενο προσεκτικά”.

****** La tristesse durera toujours: Η λύπη θα διαρκέσει για πάντα.Τα τελευταία λόγια του Vincent van Gogh, έτσι όπως τα άκουσε ο αδελφός του Theo.

“Vincent”, by Don McLean

Advertisements